Sprzedaż przedsiębiorstwa

Sprzedaż przedsiębiorstwa uregulowana jest w przepisie art. 55(2) k.c., zgodnie z którym istnieje domniemanie, że umowa sprzedaży obejmuje wszystko co wchodzi w skład przedsiębiorstwa. Z kolei, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa określa art. 55(1) k.c., i są to wszelkie aktywa, w szczególności prawa rzeczowe (np. własność), prawa obligacyjne (wierzytelności), czyli uprawnienia wynikające z takich umów jak np. najem, prawa własności intelektualnej itd. – krótko mówiąc wszelkie składniki materialne i niematerialne służące do prowadzenia działalności gospodarczej. Strony nie muszą ich wymieniać, wtedy przedmiotem sprzedaży, zgodnie z domniemaniem, będzie wszystko wyżej określone, w praktyce jednak w celu uniknięcia wątpliwości, należy rekomendować dokładne określenie, jakie składniki mają przejść na drugą stronę.

Należy zauważyć, że na drugą stronę transakcji przechodzą wyłącznie wierzytelności (uprawnienia) z danej umowy, nie zaś długi (obowiązki, np. obowiązek zapłaty czynszu). W praktyce więc trzeba będzie zadbać o przejście również długu w drodze umowy przejęcia długu określonej w art. 519 k.c. Aby więc nabywca wszedł w całość sytuacji prawnej zbywcy wynikającej z umowy najmu, należy przelać zarówno uprawnienie do korzystania z lokalu, jak i dług w postaci obowiązku zapłaty czynszu. Do przelewu wierzytelności dochodzi z mocy samej umowy zbycia przedsiębiorstwa, natomiast o postanowieniu dotyczącym długu trzeba pamiętać, ale nie musi ono znajdować się z odrębnym dokumencie od umowy zbycia przedsiębiorstwa. Należy również pamiętać o zgodzie wierzyciela na przelew, co do długu zgoda jest zawsze potrzebna, natomiast co do wierzytelności, jeśli w umowie zawarto postanowienie o konieczności wyrażenia zgody na przelew wierzytelności (pactum de non cedendo). Jeśli wierzyciel odmawia zgody na przejęcie długu nabywca odpowiada wobec zbywcy za to, że wierzyciel nie będzie od niego żądał spełnienia świadczenia (art. 521 par. 2 k.c.).

Dla ważności umowy zbycia przedsiębiorstwa art. 75(1) k.c. wymaga zachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Za poświadczenie podpisu notariusz pobiera opłatę w wysokości 1/10 opłaty jaką pobrałby za formę aktu notarialnego, nie więcej niż 300 zł. Jeśliby w skład przedsiębiorstwa wchodziło prawo własności nieruchomości, potrzebna będzie forma aktu notarialnego (art. 158 k.c.).

Jeśli chodzi o skutki podatkowe, zbycie przedsiębiorstwa nie podlega VAT, dlatego ważne jest, aby organy podatkowe nie miały podstawy do kwestionowania, że dana transakcja faktycznie dotyczy przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55(1) k.c. – kompleks składników musi stanowić niezbędne minimum pozwalające prowadzić działalność. Datą powstania przychodu będzie dzień wydania rzeczy lub zbycia prawa majątkowego, w zależności które z tych zdarzeń prawnych nastąpi wcześniej. Przy czym należy pamiętać, że strony w umowie mogą określić datę powstania skutków prawnych umowy odmiennie od daty dokonania tej czynności prawnej (zawarcia umowy) – stosownie do art. 70 k.c.

Zbycie przedsiębiorstwa ma też swoje skutki na gruncie prawa ochrony danych osobowych. Podstawą prawną przekazania danych osobowych klientów zbywcy, będzie zgoda tych klientów na przekazanie ich danych osobowych podmiotowi trzeciemu (baza klientów co do zasady nie stanowi niezbędnego składnika przedsiębiorstwa, gdyby tak było podstawą byłby prawnie uzasadniony interes administratora). Na tej podstawie nabywca będzie mógł zwrócić się do nich z ofertą, czy podejmować inne działania objęte treścią zgody. Jeśli zbywcę z klientami łączyły trwałe stosunki prawne, niezamknięte, to właściwie już przed zawarciem umowy zbycia przedsiębiorstwa strony powinny zadbać o zgodę tych klientów na przejęcie długu (co do świadczenia niepieniężnego) zbywcy, aby nabywca mógł nadal wykonywać na ich rzecz usługi z niezamkniętych umów – po udzieleniu tej zgody dane będą przetwarzane w celu wykonania umowy – spełniania świadczenia objętego treścią przejętego długu. Niekiedy w grę może wchodzić przepis szczególny stanowiący podstawę przekazania danych, np. w przypadku podmiotu leczniczego art. 30a ustawy o prawach pacjenta stanowi, że dokumentację medyczną podmiotu zaprzestającego wykonywania działalności leczniczej przejmuje podmiot, który przejął jego zadania, zaś sprzedaż przedsiębiorstwa służącego do prowadzenia działalności leczniczej, wydaje się być równoważna przejęciu zadań przez nabywcę. Nie należy również zapomnieć o spełnieniu obowiązku informacyjnego. Zbywca przekazując dane klientów ma obowiązek poinformować o zmianie celu i o nowym konkretnym odbiorcy danych, który ujawnił się w jakiś czas po zebraniu danych.